آسانسور از مجموعه‌ای از تجهیزات مکانیکی، الکتریکی و کنترلی تشکیل شده است که در هر سفر به‌صورت هماهنگ با یکدیگر کار می‌کنند. موتور، ترمز، سیم‌بکسل، تابلو فرمان، درهای طبقات، تجهیزات داخل چاه و سیستم‌های ایمنی، هرکدام وظیفه مشخصی در عملکرد سیستم دارند. به همین دلیل، وضعیت آسانسور فقط با مشاهده حرکت کابین یا روشن بودن تابلو قابل ارزیابی نیست.

با گذشت زمان، قطعات مختلف در اثر تعداد سفرها، شرایط محیطی، گردوغبار، تغییرات دما، رطوبت و استهلاک طبیعی دچار تغییر می‌شوند. بعضی از این تغییرات در ابتدا تأثیر محسوسی بر عملکرد آسانسور ندارند، اما در صورت بی‌توجهی می‌توانند به خرابی جدی‌تر یا توقف سیستم منجر شوند.

سرویس و نگهداری دوره‌ای با هدف شناسایی این تغییرات پیش از تبدیل شدن آن‌ها به مشکل جدی انجام می‌شود. بنابراین نگهداری آسانسور را باید بخشی از چرخه بهره‌برداری آن دانست، نه اقدامی که فقط پس از بروز خرابی انجام شود.

سرویس آسانسور دقیقاً شامل چه مواردی است؟

سرویس آسانسور یک عملیات واحد و ثابت برای تمام ساختمان‌ها نیست. نوع سیستم محرکه، تعداد توقف‌ها، ظرفیت، میزان استفاده، عمر تجهیزات و شرایط نصب، روی برنامه نگهداری تأثیر می‌گذارند.

با این حال، در یک برنامه سرویس اصولی معمولاً بخش‌های مختلف سیستم به‌صورت جداگانه بررسی می‌شوند؛ از تجهیزات موتورخانه یا محل استقرار تجهیزات گرفته تا چاه، کابین، درهای طبقات و تابلو فرمان.

هدف این بررسی‌ها فقط پیدا کردن قطعه خراب نیست. در بسیاری از موارد، سرویس‌کار باید نشانه‌های اولیه استهلاک، تغییر صدا، لرزش غیرعادی، افزایش زمان توقف، تغییر عملکرد درها یا خطاهای سیستم کنترل را نیز بررسی کند.

بررسی سیم‌بکسل‌ها و سیستم تعلیق

در آسانسورهای کششی، سیم‌بکسل‌ها یکی از اجزای مهم سیستم تعلیق و انتقال نیرو هستند و وضعیت آن‌ها باید به‌صورت دوره‌ای بررسی شود.

سایش، خوردگی، تغییر شکل، آسیب‌دیدگی یا شرایط نامناسب قرارگیری سیم‌بکسل می‌تواند نشانه‌ای باشد که نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد. وضعیت فلکه کششی و سایر اجزای مرتبط نیز باید در کنار سیم‌بکسل‌ها ارزیابی شود؛ زیرا عملکرد این مجموعه به ارتباط صحیح میان اجزای آن وابسته است.

موضوع روغن‌کاری نیز باید با توجه به نوع سیم‌بکسل و دستورالعمل سازنده انجام شود. استفاده بیش از حد یا انتخاب ماده نامناسب لزوماً به معنای نگهداری بهتر نیست و حتی می‌تواند روی عملکرد مجموعه تأثیر منفی بگذارد.

بنابراین این بخش باید توسط فردی بررسی شود که با نوع سیستم و مشخصات تجهیزات نصب‌شده آشنایی داشته باشد.

کنترل ترمز و عملکرد سیستم توقف

ترمز یکی از اجزای مهم سیستم محرکه آسانسور است و وضعیت آن مستقیماً با توقف و کنترل حرکت کابین ارتباط دارد.

در سرویس‌های دوره‌ای باید عملکرد ترمز، وضعیت اجزای مکانیکی آن و نحوه درگیر شدن سیستم بررسی شود. هرگونه صدای غیرمعمول، تأخیر در توقف، تغییر رفتار کابین هنگام توقف یا نشانه‌های غیرعادی در مجموعه ترمز باید جدی گرفته شود.

البته عملکرد ایمن آسانسور فقط به یک ترمز محدود نیست. سیستم کنترل، تجهیزات ایمنی، سنسورها و سایر اجزای مرتبط نیز در کنترل حرکت و توقف کابین نقش دارند. به همین دلیل، ارزیابی ایمنی باید به‌صورت مجموعه‌ای انجام شود.

بررسی تابلو فرمان و تجهیزات الکتریکی

تابلو فرمان، مرکز کنترل بسیاری از عملیات آسانسور است و اطلاعات مربوط به درخواست طبقات، وضعیت درها، حرکت کابین و عملکرد تجهیزات مختلف را مدیریت می‌کند.

در سرویس دوره‌ای، وضعیت اتصالات، تجهیزات داخل تابلو، عملکرد کنترلر و خطاهای ثبت‌شده باید بررسی شود. شل شدن اتصالات، افزایش دمای غیرعادی برخی قطعات، خرابی کنتاکتورها یا مشکلات مربوط به تغذیه برق می‌توانند باعث عملکرد ناپایدار سیستم شوند.

بررسی سیستم برق‌رسانی نیز نباید فقط به تابلو فرمان محدود شود. تجهیزات الکتریکی کابین، مدارهای ایمنی، سنسورها و اتصالات مرتبط با طبقات نیز بخشی از زنجیره کنترل آسانسور هستند.

در آسانسورهای جدیدتر، خطاهای ثبت‌شده توسط سیستم کنترل می‌توانند اطلاعات مفیدی درباره وضعیت سیستم در اختیار تکنسین قرار دهند. تحلیل این خطاها می‌تواند در تشخیص ایرادهای تکرارشونده و جلوگیری از تعویض غیرضروری قطعات مؤثر باشد.

بررسی درهای کابین و طبقات

درهای آسانسور از پرتکرارترین بخش‌های سیستم هستند؛ زیرا در هر سفر چندین بار باز و بسته می‌شوند. به همین دلیل، تنظیم نبودن، فرسایش قطعات مکانیکی، خرابی قفل‌ها یا مشکل در سنسورها می‌تواند به‌مرور باعث اختلال در عملکرد آسانسور شود.

در سرویس باید حرکت درها، وضعیت قفل‌ها، عملکرد تجهیزات تشخیص مانع و هماهنگی درهای طبقات با کابین بررسی شود.

باز و بسته شدن غیرعادی، ایجاد صدای جدید، توقف درب در میانه مسیر یا افزایش دفعات خطای درب می‌تواند نشانه وجود مشکل در این مجموعه باشد.

یکی از نکات مهم این است که مشکل درب همیشه به معنای خرابی خود موتور درب نیست. ریل‌ها، کفشک‌ها، مکانیزم اتصال، قفل طبقه، سنسورها و تنظیمات سیستم کنترل نیز می‌توانند در عملکرد درب نقش داشته باشند.

نظافت و بررسی چاه آسانسور

چاه آسانسور محیطی فنی است که تجهیزات مختلفی در آن قرار دارند و وضعیت آن باید تحت کنترل باشد. تجمع گردوغبار، زباله، روغن یا سایر مواد در کف چاه و اطراف تجهیزات می‌تواند شرایط نامناسبی برای بهره‌برداری ایجاد کند.

نظافت چاه فقط یک موضوع ظاهری نیست. شرایط محیطی چاه می‌تواند بر تجهیزات مکانیکی و الکتریکی اثر بگذارد و دسترسی سرویس‌کار به تجهیزات را نیز دشوار کند.

در زمان سرویس، وضعیت تجهیزات داخل چاه، فضای چاه، کف چاه و اجزای قابل مشاهده باید بررسی شود. این کار باید با رعایت کامل الزامات ایمنی انجام شود و ورود افراد غیرمتخصص به چاه یا دستکاری تجهیزات آن قابل توجیه نیست.

بررسی کابین و تجهیزات داخل آن

کابین آسانسور نیز باید در برنامه نگهداری قرار داشته باشد. عملکرد صحیح شستی‌ها، نمایشگر، سیستم روشنایی، تجهیزات ارتباطی و سایر اجزای نصب‌شده در کابین باید بررسی شود.

همچنین هرگونه لرزش، صدای غیرعادی، تغییر در کیفیت حرکت یا توقف کابین می‌تواند اطلاعاتی درباره وضعیت سیستم ارائه کند.

برای مثال، اگر کابین هنگام رسیدن به طبقه بیش از گذشته تکان داشته باشد یا تراز توقف آن نسبت به گذشته تغییر کرده باشد، بهتر است موضوع توسط سرویس‌کار بررسی شود و صرفاً با یک تنظیم سطحی یا نادیده گرفتن مشکل برخورد نشود.

علائم هشداردهنده‌ای که نباید نادیده گرفته شوند

بعضی از مشکلات آسانسور پیش از خرابی کامل، علائم قابل تشخیصی ایجاد می‌کنند. افزایش صدا یا لرزش، خطاهای مکرر، باز و بسته شدن غیرعادی درها، توقف نامنظم، تغییر محسوس در سرعت حرکت یا خاموش و روشن شدن مکرر سیستم از جمله مواردی هستند که باید بررسی شوند.

همچنین اگر آسانسور در یک بازه زمانی کوتاه چند بار دچار یک خطای مشابه شود، صرفاً راه‌اندازی مجدد سیستم لزوماً راهکار مناسبی نیست. تکرار خطا می‌تواند نشان‌دهنده وجود ایراد در یکی از اجزای مکانیکی، الکتریکی یا کنترلی باشد.

ثبت این موارد در گزارش سرویس می‌تواند به شناسایی روند خرابی و برنامه‌ریزی برای تعمیر یا تعویض قطعه کمک کند.

سرویس پیشگیرانه در برابر تعمیر پس از خرابی

دو رویکرد متفاوت در نگهداری آسانسور وجود دارد. در رویکرد اول، تعمیر زمانی انجام می‌شود که قطعه خراب شده و آسانسور دیگر عملکرد عادی ندارد. در رویکرد دوم، وضعیت تجهیزات به‌صورت دوره‌ای بررسی می‌شود تا نشانه‌های استهلاک یا خرابی پیش از توقف کامل سیستم شناسایی شوند.

رویکرد دوم همان نگهداری پیشگیرانه است.

نگهداری پیشگیرانه به این معنا نیست که تمام قطعات در فواصل زمانی ثابت و بدون توجه به شرایط واقعی تعویض شوند. اتفاقاً یکی از اصول مهم آن، تصمیم‌گیری بر اساس وضعیت واقعی تجهیزات، سابقه خرابی، میزان استفاده و مشخصات سیستم است.

این موضوع می‌تواند از تعویض زودهنگام قطعات سالم و همچنین ادامه استفاده از قطعاتی که نیاز به تعمیر یا تعویض دارند جلوگیری کند.

برنامه سرویس باید متناسب با ساختمان باشد

آسانسوری که در یک ساختمان کم‌تردد مسکونی نصب شده، شرایط بهره‌برداری یکسانی با آسانسوری که در یک ساختمان پرتردد استفاده می‌شود ندارد. تعداد سفرها، تعداد کاربران، شرایط محیطی، عمر سیستم و نوع تجهیزات می‌توانند روی برنامه نگهداری اثر بگذارند.

به همین دلیل، برنامه سرویس باید بر اساس مشخصات همان آسانسور تنظیم شود. ثبت سوابق تعمیرات، قطعات تعویض‌شده، خطاهای سیستم و موارد مشاهده‌شده در هر بازدید نیز اهمیت زیادی دارد.

داشتن سابقه تعمیرات به سرویس‌کار اجازه می‌دهد مشکلات تکرارشونده را راحت‌تر شناسایی کند و برای قطعاتی که به پایان عمر کاری خود نزدیک می‌شوند، از قبل برنامه‌ریزی شود.

انتخاب سرویس‌کار و شرکت نگهداری

کیفیت نگهداری آسانسور تا حد زیادی به دانش فنی و تجربه فرد یا مجموعه‌ای که مسئول سرویس آن است وابسته است. سرویس‌کار باید با سیستم نصب‌شده، تجهیزات کنترلی، اجزای مکانیکی و روش‌های ایمن کار با آسانسور آشنا باشد.

همچنین بهتر است سرویس صرفاً به یک چک‌لیست ظاهری محدود نشود. گزارش سرویس باید مشخص کند چه بخش‌هایی بررسی شده، چه ایرادهایی مشاهده شده و آیا اقدامی برای تعمیر، تنظیم یا تعویض قطعه لازم است.

در نهایت، هدف از سرویس آسانسور فقط جلوگیری از خاموش شدن دستگاه نیست. نگهداری صحیح باید به حفظ عملکرد، شناسایی زودهنگام ایرادات و کنترل وضعیت تجهیزات در طول دوره بهره‌برداری کمک کند.

جمع‌بندی

آسانسور مجموعه‌ای از تجهیزات به‌هم‌پیوسته است و خرابی یک بخش می‌تواند عملکرد بخش‌های دیگر را نیز تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، سرویس دوره‌ای باید تمام اجزای اصلی سیستم، از سیم‌بکسل و ترمز گرفته تا تابلو فرمان، درها، سنسورها، کابین و تجهیزات داخل چاه را دربر بگیرد.

در یک برنامه نگهداری اصولی، علاوه بر بررسی قطعات، علائم اولیه خرابی و سوابق عملکرد آسانسور نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. این رویکرد باعث می‌شود تصمیم‌گیری درباره تعمیر، تنظیم یا تعویض قطعات بر اساس وضعیت واقعی سیستم انجام شود.

آسانسور زمانی عملکرد قابل اتکاتری خواهد داشت که نگهداری آن به بعد از خرابی موکول نشود و سرویس، بازرسی و ثبت سوابق به‌عنوان بخشی از فرآیند بهره‌برداری ساختمان در نظر گرفته شود.